Polemika: Legia powstała w 1916 roku. Dokumenty nie zostawiają wątpliwości

Książka „Legia Warszawa. 110 lat emocji” miała wzbudzać emocje i to się udało, choć nie tak, jak można było się spodziewać. Stefan Szczepłek podważa oficjalną datę powstania klubu. Pisze, że o kwietniu 1916 roku można mówić „jedynie jako o tradycji”. Autor w ogóle nie odnosi się przy tym do najpełniejszego opracowania dziejów klubu, czyli „Legii Warszawa 1916–2016 (Księgi Stulecia Legii)”, wydanej przez PWN pod patronatem klubu.

Poprosiliśmy o głos człowieka, który przedwojenną historię Legii zna jak nikt inny. Grzegorz Karpiński „Karpiko”, wieloletni badacz dziejów klubu i współautor Księgi Stulecia, opowiada o dokumencie z 1925 roku podpisanym przez dwóch prezesów. Mówi też o założycielach, którzy wrócili do reaktywowanej Legii, i o „spisku” w sprawie boiska przy Myśliwieckiej, który rozpada się na jednej dacie z porannej gazety. Lektura obowiązkowa dla każdego kibica!

Czy czytałeś nową książkę Stefana Szczepłka „Legia 110 lat emocji”?
Grzegorz Karpiński: - Zapoznałem się tylko z kilkoma pierwszymi rozdziałami. Już po pierwszym zdaniu rozdziału 'Nazwa, godło i barwy' wiedziałem, że merytorycznie to będzie dla mnie trudna lektura. Autor pisze: „Legia to legiony, formacja Wojska Polskiego walczącego podczas Wielkiej Wojny w strukturach armii austro-węgierskiej przeciw Rosji…”. Można powiedzieć, że się czepiam drobiazgów, bo nie chodzi o kontekst historyczny, ale o klub sportowy, ale nie. Naprawdę uważam, że właściwa znajomość zagadnień historii polskich formacji w I wojnie światowej oraz w dalszych wojnach o granice jest absolutnie kluczowa w zrozumieniu historii sportu wojskowego. Prostując zatem, Legia to nie to samo co Legiony, Legiony Polskie nigdy nie były formacją Wojska Polskiego, a żadna formacja Wojska Polskiego nigdy nie walczyła w strukturach armii austro-węgierskiej.

A kwestie dotyczące nazwy? O co chodziło z tymi legionami rzymskimi?
- Autor przypomina znane już z wcześniejszych książek o Legii rzekomo sfałszowane przez cenzurę uzasadnienie wyboru nazwy. Fałszerstwo miałoby na celu ukrycie powiązania nazwy Legii z Legionami. Ta historia brzmi chwytliwie i przyznam się, że sam skłaniałem się przez długi czas, aby uznawać ją za prawdopodobną. Jednak lubiąc szczegóły sprawdziłem dokładnie kto, co i kiedy na ten temat rzeczywiście pisał. Okazało się, że teza o fałszerstwie po raz pierwszy została postawiona w książce „Legia Warszawa. Tom 2 serii Kolekcja Klubów” (1995), autorstwa Andrzeja Gowarzewskiego i Stefana Szczepłka (!). Autorzy zacytowali za księgą jubileuszową na 50-lecie informację o „rzymskich” korzeniach nazwy klubu. Dodali wtedy również od siebie emocjonalny komentarz: „…Wersja „rzymska” pojawiła się po raz pierwszy na łamach w 1966, ale potem - całkowicie bezmyślnie! - przywoływano ją dziesiątki, ba, setki razy! Dr Mielech z pewnością przewraca się w grobie. Gronu historyków naszego sportu może wypada zadać pytanie, czy tak się godzi?”

Osobiście myślę, że zdecydowanie się nie godzi tym bardziej, że cała afera, jak się dobrze przyjrzeć, jest wątpliwa. Okazuje się bowiem, że Stanisław Mielech opisał historię nazwy wcześniej w książce „Sportowe sprawy i sprawki”(1963) i to dokładnie w następujący sposób: „…zgodzono się na nazwę „Drużyna Sportowa Legia”. Nazwa przypominała Legiony, a poza tym tkwiły w niej reminiscencje lektury Cezara. Jego legie grając w „harpastum” zaznajomiły w Wielkiej Brytanii Anglików z tym sportem, który później przerodził się w piłkę nożną”. Według mnie Mielech napisał wystarczająco jasno już, że chodziło o Legiony i napisał również o legiach Cezara. Co w takim razie mu miała tu cenzura zmienić w tej wypowiedzi, dodać Cezara, czy zapomniała odjąć Legiony? To przecież kompletnie bez sensu.

Autor w swojej książce wielokrotnie sugeruje „prawdopodobną” (czyli jak rozumiem nie jest pewien) interwencję cenzury w teksty i wypowiedzi Mielecha, mam wrażenie, że szczególnie w tych miejscach, gdzie Mielech wypowiada się o Legii w sposób niepasujący do koncepcji Autora. Osobiście uważam, że tu nie ma potrzeby budowania aluzji o spiskowej roli cenzury w tekstach, czy książkach Mielecha. Jego maszynopisy książek, składane do wydawnictw, zachowały się. Można sobie w większości samemu porównać z wydrukowanym wydaniem, a czasami nawet zapoznać się z opiniami recenzentów. Ja nie zauważyłem tam istotnych różnic poza skrótami, ciętymi przypisami, czy usuniętymi dygresjami na inne tematy niż sportowe.

Czy to prawda, że Piłsudski rzeczywiście nie bywał na stadionie?
- Autor napisał, że to ironia losu, ale najprawdopodobniej Piłsudski nie widział żadnego meczu Legii. Znowu to najprawdopodobniej. Może tak było, może nie. To, że nie ma o tym kronik, protokołów, a głównym źródłem jest niekompletna prasa, która na dodatek się nie rozpisywała, nie znaczy, że tak definitywnie nigdy się nie zdarzyło. Po prostu nie wiemy tego. Tadeusz Grabowski, kluczowy zawodnik Polonii i naoczny świadek przyjazdu Legii oraz pierwszych lat wojskowego klubu w Warszawie, tak zapamiętał udział Piłsudskiego w wydarzeniach piłkarskich: „Niemal każdy z meczów Legii zaszczycał swą obecnością ś.p. Marszałek Piłsudski, który lubił piłkarstwo ze względu na kształcone przez ten sport poczucie zespołowości i koleżeństwa…”. Optymistycznie, prawda? Tak właśnie wygląda „dokumentowanie” na podstawie artykułów z prasy. Trzeba mieć świadomość, że prasa to tylko źródło pomocnicze i zawsze subiektywne. Myślę, że opinia Grabowskiego jest sporo przesadzona w druga stronę. Prawdą jest natomiast, że Marszałek Piłsudski sportem się interesował, ale jedynie w zakresie jego wpływu na kulturę fizyczną, przysposobienie wojskowe i obronność. W organizowanych przez Legię Motocyklową rajdach patrolowych na trasie Warszawa - Wilno - Warszawa, był nawet fundatorem głównej nagrody. Wiemy ze sprawozdań, że osobiście prosił o szczegółowe relacje z rajdu, interesował się jego przebiegiem i wynikami. W mojej ocenie nawet za czasów legionowych piłkę jedynie tolerował, głównie z uwagi na szczere zainteresowanie tym sportem jego oficerów. Widział w takim bieganiu za „balonem” sposób na łatwą poprawę sprawności fizycznej werbowanych Legunów i tyle.

Czy książka coś nowego wnosi do historii o Legii?
- Czytałem tylko pierwsze rozdziały, ale po nich dostrzegam pewną niespójność podanych informacji. Na przykład w rozdziale o Mielechu Autor napisał:
„…nawet on w żadnej ze swoich dwóch książek poświęconych historii polskiego futbolu - Gole, faule i ofsajdy (1957) i Sportowe sprawy i sprawki (1963) - nie wspomina o okolicznościach powstania warszawskiego zespołu. W drugiej z wymienionych książek napisał tylko jednym zdaniem: Najlepszy klub legionowy „Legia” położył wielkie zasługi dla rozwoju sportu w stolicy” „[…] oficjalnie o narodzinach Legii dowiedzieliśmy się z monumentalnego albumu, wydanego w roku 1966 z okazji 50. rocznicy powstania klubu.”

Według mnie książka jest chaotyczna i wygląda jak zbiór niespójnych artykułów połączonych ze sobą. Na 10. stronie Autor informuje, że historia powstania Legii jest opisana w „Sportowe sprawy i sprawki”, na 20. z kolei twierdzi, że Mielech ten aspekt w książkach w ogóle pominął i nic nie napisał. Wyjaśnijmy zatem, że w książce "Sportowe sprawy i sprawki", Mielech nie tylko nie ograniczał się do jednego zdania, ale wręcz poświecił Legii przedwojennej połowę jej objętości. O powstaniu Legii, jej pobycie w Warszawie itd. zamieścił nawet osobne rozdziały. To pierwsza monografia Legii obejmująca cały okres przedwojenny.

W książce poddano w wątpliwość datę powstania. Jak ocenić, w którym momencie powstaje klub?
- W rozdziale „Siła tradycji i magia nazwiska” Autor decyduje, czy Legii wolno uważać, że została założona w 1916 roku, czy nie wolno. Czytamy miedzy innymi: „Nie ma zasad, które by precyzowały, jakie kryteria powinny zostać spełnione, aby można było mówić o powstaniu klubu. Kluby same o tym decydują, a później wszystko weryfikuje historia…”. 

Tutaj właśnie dochodzimy do sedna rozbieżności. W Legii nikt bowiem nie uważa, że klub ma jakiekolwiek prawo dowolnie sobie ustalać datę powstania. To nie jest demokracja, niczego tu nie wybieramy. Legia od dawna opiera się na dokumentach, wspomnieniach uczestników wydarzeń, słuchaniu tego co mówili założyciele klubu. Kto w końcu wie lepiej co zakładał, kiedy i w jakim celu - założyciele, czy sto lat później historycy sportu i dziennikarze?

W księdze jubileuszowej wydanej na stulecie klubu zamieściłem fotokopię oficjalnego dokumentu klubowego z maja 1925 roku, gdzie czytamy „W.K.S. Legja, który powstał w 1915 roku w Legionach Polskich od początku istnienia postawił sobie za zadanie rozpowszechnianie sportu wśród wojska, a po przeniesieniu do Warszawy szerzył zamiłowanie do sportu i popularyzował ideę przysposobienia rezerwy zarówno wśród olbrzymiego garnizonu stolicy, jak i wśród ludności cywilnej.”

Jak widać autorzy dokumentu nie dzielą historii Legii na dwa odrębne okresy. To dla nich jedna historia. Dlaczego mowa o 1915 roku? Znowu z pomocą przychodzą wspomnienia Stanisława Mielecha: „Zaczątków Wojskowego Klubu Sportowego Legia należałoby szukać w Piotrkowie. Tam w 1915 r. formowało się jednolite dowództwo dla wszystkich brygad legionowych, a dla ochrony Komendy i dla celów administracyjnych zorganizowano Kompanię Sztabową…”. Dalej natomiast wyjaśnia, że przy Kompanii oficerowie zorganizowali drużynę Sztabu Komendy Legionów. Była to ta sama drużyna, która wiosną 1916 roku, w obozie Legionowo otrzymała nazwę Legia. Niektóre kluby, być może skorzystałoby z okazji i spróbowały przedłużyć sobie historię przy takiej okazji. W Warszawie uznano jednak, że historię Legii opisał jej założyciel, dlatego klub wywodzi ją od opisanego przez Mielecha zebrania i od chwili gdy dostał własną nazwę. Pod dokumentem z 1925 roku podpisał się nie jeden, ale dwóch prezesów Legii! Norbert Okołowicz, który był prezesem w 1917 roku i po raz drugi w latach 1925-1926 oraz Aleksander Litwinowicz, prezes z lat 1920-1925. To prezes z czasów WKS Warszawa, powrotu do nazwy Legia, fuzji z Koroną, rozejścia z Koroną itd. Trudno o lepiej poświadczony rodowód! Chętnie zobaczę tak jednoznacznie określający historię dokument z innych klubów.

Legia była w końcu klubem czy drużyną?
- Autor twierdzi: „Przypadek Legii jest wiec szczególny z kilku powodów. Można mówić o drużynie, a nie o klubie, bo poza piłką nożną innych sekcji wtedy nie było”.

Niedługo chyba się dowiemy, że obecna piłkarska Legia uprawiając tylko jedna dyscyplinę nie jest „prawdziwym” klubem, bo taki wniosek można wyciągnąć z określonych przez Autora kryteriów. Odpowiem z cytatem. W końcówce lipca 1917 roku prasa poinformowała, że Legia zorganizowała zebranie, na którym „[…] ogłosiła sprawozdanie z zamkniętego ostatniego niezwykle pomyślnego sezonu. Mimo paru match`ów na cele społeczne: Ratujcie Dzieci, Weterani 63 r. „Legja” zamknęła sezon dochodem. […] Odbyły się również wybory: kapitanem Legii został St. Wykręt, prezesem por. Okołowicz. Ustępującemu prezesowi dr. Korolewiczowi i wyjeżdżającemu por. Wasserabowi za niezmiernie pomyślną dotychczasową pracę dla Legii dziękowano jednomyślnym oklaskiem.” Znając tę informację myślę, że warto przy dylemacie "drużyna, czy klub", odpowiedzieć sobie na następujące pytania:
Skoro to „tylko” drużyna (jak chce Autor), to po co Legii była potrzebna taka struktura organizacyjna? Po co organizowała zebrania sprawozdawcze? Po co informowała o wynikach finansowych prasę? Która drużyna wybiera prezesa i po co to robi skoro ma kapitana?
W mojej ocenie to struktura organizacyjna klubu i bez znaczenia jest, ile dyscyplin w nim jest uprawnianych.

Czy WKS miał coś wspólnego z Legią?
- „[…] W ten sposób powstał WKS, który nie miał nic wspólnego z drużyną legionową z 1916 roku. Wiązał się natomiast pierwszy raz formalnie z Warszawą. Adam Burhart, który był działaczem i kronikarzem klubu pisał: „Wojskowy Klub Sportowy Legia powstał na wiosnę 1920 roku” i jest „najmłodszym klubem w Warszawie” 

Trochę inne nazwisko, ale zapewne chodzi o Adama Burghardta, który napisał tak w 1922 roku, tuż po zainicjowanym procesie reaktywacji Legii. Wtedy jeszcze, co prawda nie był kronikarzem klubu, został nim dopiero w grudniu 1922. Działał jednak wcześniej aktywnie w WKS Warszawa, również w funkcji redakcyjnego sekretarza, był też dziennikarzem. Na ten temat nie da się odpowiedzieć jednym zdaniem. To właśnie ten moment, o którym mówiłem, że bez znajomości historii wojskowości i kontekstu nie da się niektórych działań klubów zrozumieć.

WKS Warszawa powstając w 1920 roku rzeczywiście nie zakładał związku z Legią, ta idea zaiskrzyła później. Klub powstał nie jako zachcianka oficerów, ale jako próba odpowiedzi na pilną potrzebę. Jako klub wojskowy dopuszczał członków rekrutujących się z pracowników wojskowych Ministerstwa Spraw Wojskowych, ich rodzin oraz żołnierzy służby czynnej. To miała być forma wprowadzenia kultury fizycznej do kadr formalizującego się wtedy Wojska Polskiego. W dużym uproszczeniu, statut klubu (choć trafniej byłoby to nazwać uchwałą) zakładał, że żołnierze-sportowcy będą występować w WKS, równolegle trenując w swoich cywilnych klubach. Mieli zatem reprezentować jednocześnie dwa kluby. Trzon mieli stanowić żołnierze służby czynnej, uzupełniany chętnymi do udziału żołnierzami-sportowcami z innych cywilnych klubów. Ci mieli przenosić wiedzę i doświadczenie treningowe do sportu wojskowego. WKS Warszawa był prototypem dla sportu wojskowego w całym kraju. Dziś ta formuła wydaje się niezrozumiałą, ale należy pamiętać, że wtedy Wojsko Polskie dopiero scalało się z kadr Polskiej Siły Zbrojnej, byłych Korpusów w Rosji i włączonej pół roku wcześniej stutysięcznej Armii Hallera. Nie miało żadnych własnych wzorców dla sportu i krzewienia kultury fizycznej, a zróżnicowane kadry tego pilnie wymagały. To był okres wojen o granice, plebiscytów, powstań oraz potrzeba budowy kilkusettysięcznej armii sprawnych żołnierzy. Próbowało zatem tego, co się wydawało logiczne. Klub nie miał własnego lokalu, korzystał z pomieszczenia w Domu Oficera dla pracowników MSWojsk, stąd adres klubu w Zamku Królewskim, w którym mieściło się ministerstwo. Osoby nie znające tej formuły, dziwią się dzisiaj, widząc na liście zawodników WKS piłkarzy Wisły, Cracovii, Polonii, Korony. Formalnie jednak w 1920 roku było to całkiem normalne. Po WKS Warszawa podobnie zaczęły działać kluby pułkowe w Krakowie, czy Lwowie. WKS działał tak w 1920 roku, ale gdy w 1921 roku PZPN wprowadził konieczność rejestrowania zawodników, okazało się, że sport wojskowy nie będzie miał miejsca w tak zbudowanym systemie ze względu na odpływ doświadczonych kadr. Zawodnicy musieli wybrać jeden klub, a kluby cywilne musiały określić się odnośnie przynależności zawodników. W tej sytuacji zazwyczaj żołnierze-sportowcy wybierali swoje kluby cywilne. Do tego w maju 1921 wybuchło III Powstanie Śląskie, co dodatkowo spowodowało oddelegowanie i przeniesienia żołnierzy, stałych członków klubu. Z tego co WKS miał do dyspozycji na meczach mógł czasami wystawiać jedynie 8 zawodników służby czynnej i to często z „łapanki”, czyli wcześniej nietrenujących z klubem. To skutkowało wysokim bagażem bramek w meczach. Sport wojskowy w 1921 roku stracił zatem możliwość działania i musiał cos z tym zrobić. Chcąc rywalizować w rozgrywkach z klubami cywilnymi, musiał mieć silną kadrę złożoną z własnych zawodników. Pomysł na odbudowanie Legii sam się nasuwał. W końcu to był sprawdzony model klubu, jaki już kiedyś stworzono, a jego działalność przerwała wojna. W 1922 roku w kraju wreszcie powstały warunki do pracy. Z pomocą oręża i dyplomacji ustabilizowano granice. Nieprzypadkowo właśnie 1922 rok stał się rokiem wykwitu wielu drużyn, klubów i organizacji społecznych. Prace nad reaktywacją tradycji Legii ruszyły natomiast już wcześniej. WKS zawiesił działanie na prawie pół roku, przygotował klub organizacyjnie, wprowadził nową strukturę personalną, zaczął też używać na koszulkach emblematów L-ki jeszcze zanim sformalizowano zmianę nazwy. Do oficjalnego uruchomienia czekano tylko na statut, który był przygotowywany w MSWojsk, w oparciu o statuty lwowskich klubów. Wzór statutu dla WKS-ów opublikowano w czerwcu 1922 roku i od razu po wejściu w życie rozkazu, w lipcu, na bazie tego co było WKS Warszawa, reaktywowano formalnie Legię. W ten sposób WKS Warszawa stał się nośnikiem dla Legii. Z nowym statutem kluby wojskowe dostawały możliwość przyjmowania cywili, możliwość działania w ogólnokrajowym życiu sportowym, włącznie z uczestnictwem w związkach sportowych, a także prowadzenia finansowej działalności komercyjnej, co pozwalało na samofinansowanie. Nie znalazłem informacji o rozwiązaniu WKS-u, więc trzeba założyć, że wszedł w strukturę Legii w całości.
Podsumowując, Tygodnik Sportowy, w którym Adam Burghardt był dziennikarzem, już wiosną 1923 roku napisał „Mielech (Cracovia) ma pono zostać przeniesionym służbowo do Warszawy, gdzie będzie grał w założonym jeszcze w czasie wojny przez siebie klubie Legia” . Gazeta dostrzegła zatem reaktywację Legii. Inne gazety też pisały w tym tonie.

”[…] Jedyną osobą, która łączyła te dwa byty był porucznik Zygmunt Wasserab […] Na prezesa wybrano pułkownika Aleksandra Litwinowicza […] zawodnika Legii z 1917 roku oraz jednego z założycieli Pogoni Lwów[…]”

Czy reaktywacja to tylko zmiana nazwy, Wasserab był jedyny?
- Reaktywacja Legii miała charakter procesu. Rozpoczęła się w 1922 roku od używania L-ki, a potem zmiany nazwy. Nie jest jednak prawdą, że Legię z czasów Legionów i WKS Warszawa łączył tylko Zygmunt Wasserab. W 1921 roku, czyli jeszcze w WKS grali np. Stanisław Kowalski i Kazimierz Knapik, kolejny założyciel Legii z roku 1916, ich nazwiska w meczach WKS podaje prasa kilkukrotnie. Knapik po reaktywacji został nawet członkiem zarządu Legii. Z początkiem 1923 roku do Legii dołączył Stanisław Mielech, dalej Jan Bednarski i Maksymilian Węglowski - wszyscy oni również byli założycielami Legii z 1916 roku. Wrócili również do Legii inni gracze z czasów Legii w Legionach - Tadeusz Prochowski i Stanisław Kowalski. Ostatnim członkiem-założycielem jakiego znalazłem, o którym gazety pisały, że zasilił Legię był Zdzisław Czermański.

Dla uzupełniania tej statystyki powiem, że w Legii tenisowej działał aż do 1939 roku Kazimierz Tyrowicz, który również występował w meczach w Legionowie, a jego brat Tadeusz Tyrowicz (kolejny założyciel) odkąd gdy w 1918 pojawił się w Warszawie, pozostał tu aż do 1927 roku, pracując razem z ówczesnymi członkami i piłkarzami WKS Warszawa w tym samym wydziale Ministerstwa Spraw Wojskowych na Zamku. Nie znalazłem jednak potwierdzenia, że działał również przy klubie, więc nie zaliczam go do członków-założycieli, którzy powrócili.

Gdy reaktywowano klub, nie żyli już Antoni Poznański, Stanisław Hrabik, Wrócisław Smoleński, Stanisław Mikosz, Władysław Groele, a ostatni kapitan Legii z czasów Legionów, Stanisław Wykręt stracił nogę w wojnie polsko-bolszewickiej. Po ciężkiej kontuzji przestał grać również Henryk Bilor.

Najważniejsze jednak nastąpiło w 1925 roku, gdy do klubu powrócił prezes z 1917 roku - Norbert Okołowicz. Na walnym zebraniu odtworzono wtedy dokładnie taki sam skład zarządu, jak z czasów ostatniej Legii legionowej. Prezesem po raz kolejny został Norbert Okołowicz, a wiceprezesem Zygmunt Wasserab. Powrócono również do herbu Legii z 1917 roku - białej tarczy heraldycznej z czarnym, ukośnym pasem z L-ką w kółeczku.

Podsumowując, do reaktywowanej Legii wróciło z czasów Legionów co najmniej dziesięć osób, w tym szesciu członków założycieli Legii z 1916 roku, a także ówczesny prezes z okresu, gdy przerwano działalność kubu. Trzeba naprawdę dużo złej woli, aby nie dostrzec tego procesu i woli odtworzenia Legii. Zachęcam też, dla porównania, sprawdzenie ilu członków z pierwszych założycieli klubów, znalazło się ponownie w innych klubach, po ustaniu zawieruchy wojennej.

O co chodzi z tymi spiskami, generałami i korzyściami dzięki przewrotowi majowemu?
- W zasadzie cały rozdział „Stabilizacja i upadek” zawiera szereg sugestii odnoszących się do korzyści odniesionych przez Legię, bez związku z działalnością sportową. Czytamy zatem, że Legia celowo zorganizowała „wydumany” jubileusz na dziesięciolecie, aby lobbować za budową stadionu, że celowo w tym celu na członka honorowego wybrała Aleksandra Litwinowicza, że Litwinowicz i Roman Górecki brali udział w zjeździe piłsudczyków w domu Marszałka, bo chyba w ten sposób lobbowali na rzecz Legii, że Górecki (jak rozumiem) po protekcji został prezesem Legii, a potem być może z naruszeniem prawa, przyznawał jej kredyty. Autor w książce generalnie sugeruje, że „Zapewne zabiegi te przyniosły efekt. Pół roku później, tuż po zamachu majowym, boisko przy Myśliwieckiej wróciło pod władanie Legii”.

Zacznijmy od Aleksandra Litwinowicza. W mojej ocenie został wybrany na członka honorowego Legii, ponieważ przez pięć lat był jej prezesem. Oto cały spisek. Mnie nie dziwi procedura honorowania ustępującego prezesa, zaszczytem członkostwa honorowego, nie wiem natomiast dlaczego nie dostrzegł tego Autor. Z Piłsudskim Litwinowicz znał się jeszcze ze Strzelca. Razem organizowali Legiony, z własnych pieniędzy zakładali pierwszą Intendenturę Legionów i to on był jej szefem. Dla jasności przypomnę tylko, że właśnie z Intendentury Legionów wywodziło się główne grono działaczy i piłkarzy Legii np. prezes Groele, wiceprezes Wasserab, Mielech, Poznański i cała reszta legijnych oficerów rachunkowych. Nie był więc Legii legionowej osobą obcą, tylko szefem, chociaż nie ma informacji, że organizacyjnie Legii w czasie Legionów pomagał. Autor natomiast pisze, że Aleksander Litwinowicz był piłkarzem Legii w 1917 roku, ale to nieprawda. Piłkarzem Legii był jego brat, Władysław (kolejna nieścisłość faktograficzna). Aleksander Litwinowicz był przez pewien czas również szefem Romana Góreckiego, który służył w okresie, gdy powstawała Legia też w Intendenturze. Ten znał Legię, i z całą pewnością był blisko drużyny już wówczas. Widać go na zdjęciach z 1916 roku wśród piłkarzy. Takie zdjęcie jest np. w Księdze Pamiątkowej Pogoni Lwów. Roman Górecki znał doskonale zarówno Zygmunta Waseraba, Norberta Okołowicza, Bolesława Korolewicza itd., bo w lutym 1918 razem organizowali bunt II Brygady i przejście przez front pod Rarańczą. Znali się, razem walczyli, po buncie razem trafili do austriackiego więzienia i obozu w Hust, a potem razem byli głównymi oskarżonymi w procesie. Opisałem tę historię w księdze na stulecie. Ze względu na obecność przy drużynie w 1916 roku można by nawet powiedzieć, że Górecki jest kolejną osobą związaną z Legią z czasów Legionów, która wróciła do Legii. Na pewno był fanatycznie zapatrzony w Marszałka i to nie jest żadną tajemnicą, wiele klubów potem posiadało sanacyjnych prezesów. Nie sądzę jednak, aby lobbował w Sulejówku za Legią w sprawie stadionu, to w kontekście działań nie miało żadnego znaczenia. Przewrót majowy to wydarzenia, które rozpoczęły się 12 maja 1926 roku późnym popołudniem i trwały do 15 maja. Tymczasem informacja o oddaniu Legii boiska pod zarząd ukazała się 12 maja już w porannej prasie (np. Kurier Poranny z 12 maja), zatem musiała zapaść co najmniej dzień wcześniej. Reasumując nie „tuż po”, ale TUŻ PRZED zamachem majowym. I to tyle. Szach, mat! Myślę, że całą misterną intrygę i spisek w sprawie oddania boiska z pomocą sanacji można wrzucić do kosza.